السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

14

تفسير الميزان ( فارسي )

مال به ارث خلافت برگردانيم ؟ علاوه بر اينكه ديديم يحيى ( ع ) چنين خلافت و سلطنتى را از پدر ارث نبرد ، تا بگوييم زكريا ( ع ) مىترسيده اين خلافت به دست غير يحيى بيفتد ، و اصلا در زمان آن جناب بنى اسرائيل سلطنت و قدرتى نداشته ، همه در زير سلطه روم قرار داشتند ، و روم بر ايشان حكم مىراند . ممكن است كسى اعتراض كند كه شما چرا اصرار داريد ارث در آيه را به معناى متبادر از كلمه يعنى ارث مالى حمل كنيد نه ارث علم و امثال آن با اينكه نفوس قدسى و نظرهاى بلندى كه توجه و تعلقى به اين عالم فانى و منقطع ندارند ، و همه در بند عالم باقى هستند و هيچ وقت و حتى به قدر يك بال مگس توجهى و عنايتى به متاعهاى دنيوى ندارند ، آن هم مانند زكريا كسى كه در ميان اين طائفه از نفوس پاك معروف به كمال انقطاع و شدت تجرد از دنيا است ، و عادتا محال است كه اين ترس را داشته باشد كه بعد از مرگش اموالش به دست غير بيفتد ، و يا به خاطر دلبستگى به دنيا دچار اندوه گشته از خدا بخواهد ( آن هم اينطور التماس كند ) كه فرزندى به او بدهد كه وارث اموال او گردد ، و معلوم است كه چنين درخواستى از كمال محبت و علاقه او به دنيا و زخارف آن حكايت مىكند ، و اگر براى رفع اين اشكال بگويى ترس او از اين بوده كه خويشانش اموالش را در راه غير مشروع خرج كنند ، لذا از خدا وارثى مرضى طلب كرد تا به وسيله ارث كه خود يكى از اسباب ملكيت است ، مالك مال او شود و در راه رضاى خدا صرف كند ، مىگوييم وقتى به حكم ارث مالى از آن وارث شد در هر راهى كه صرف كند خودش مسئول است و ربطى به مورث او ندارد ، و مورث را عذاب و عتاب نمىكنند . علاوه بر اينكه او مىتوانست چنين ترسى را از خود دور كند و قبل از مرگش خودش به دست خود اموال خويش را تصدق دهد و همه را در راه خدا به مصرف برساند ، و براى پسر عموها چيزى نگذارد ، و ايشان را به خاطر بديشان محروم سازد . از همه اينها مىفهميم كه مقصود آن جناب از درخواست فرزند جز اجراى احكام الهى و ترويج شريعت و بقاى نبوت در اولادش چيز ديگرى نبوده . ما در پاسخ اين اعتراض مىگوييم : اين اعتراض وقتى متوجه ما مىشود كه خواسته باشيم همانطور كه شما خيال كرده‌ايد بگوييم زكريا ( ع ) در اين دعايش از خدا فرزندى خواسته كه اموالش بعد از مرگش به وى منتقل شود و به دست اشرار از خويشاوندانش نيفتد ، و ما كى چنين حرفى زده‌ايم ، ما مىگوييم مقصود اصلى و اولى از جمله * ( « وَلِيًّا يَرِثُنِي » ) * درخواست فرزند است ، هم چنان كه ظاهر از كلام آن جناب در سوره آل عمران كه